عصر پنج شنبه

یک جایی نوشته بودم. ملاک من برای سنجش دارایی های یک نفر این است:

چند نفر در زندگی دارند که می توانند همه جوره چشم هایشان را ببندند و زندگی شان را بدهند دست آدم هایی که دارند؟ این آدم ها می توانند از اعضای خانواده آدم باشند... دوست باشند و یا همکار! حتی یک غریبه!

فکر می کنم آدمی سه نفر از این آدم ها داشته باشد. داراست... سعادتمند است... زندگیش پر است...

من دو نفر ونصفی دارم در زندگانی...

زمان ورشکستگی آدم ها هم زمانی هست که از یکی از این آدم ها ناامید می شوی و به اعتمادت خیانت می کنند...من چند باری ورشکسته شدم... یکی دوباری هم خودم آن آدم قابل اعتماد برای دیگران بودم و گاهی ناامیدشان کرده ام...

پ ن: قرار بود خیلی طولانی و با تفسیر باشد. خب نشد!
پ ن2: فردا صبح مسافرم می رسد... خداحافظ تنهایی!

بی هوا

بعضی وبلاگ نویس ها بی هوا... بی خبر آدمی را لینک می دهند.

آدمی، بی خبر... بی هوا وبلاگشان را پیدا می کند و می بیند: ا  این آدم منو لینک کرده!

مثل هدیه می ماند.

مثل شال خوشرنگی که امروز سوغاتی گرفتم!

پ ن: آدم نان قرض دادن نیستم... وبلاگشان را دوست داشته باشم لینک می دهم... نداشته باشم ...نه!

ارزش های اجتماعی... انتخاب رشته... انتخاب شغل

به دور وبرم که نگاه می کنم همه پسر و دخترهای بیست تا سی ساله ای که می شناسم . تعدای زیادیشان دارند بیزنس و علوم سیاسی می خوانند و این آدم را می ترساند. چند روز پیش هم مقاله بی بی سی را خواندم و فهمیدم ترسم بیهوده نبوده.

نمونه اش را هم سراغ دارم. همین ایران که در هر خیابانش یک عالمه لیسانسه وفوق لیسانس بیکار پرمدعا و طلبکار هست که فکر می کنند جامعه و دولت و.. بهشان خیانت کرده اند و... بعد هم تحلیل می کنند که افغان ها شغل های ما را گرفته اند.

در این که افغان ها با وجود همه تحقیر ها و محدودیت های قانونی و غیر قانونی در ایران جامعه موفق و با آبرویی هستند شکی نیست، که در جای دیگری باید به آن پرداخت. افغان ها در ایران موفق هستند چون از هر کاری( از کارگری تا کشاورزی و مرغداری که ایرانی ها حاضر به انجامش نبودند) ابا نکردند.

برگردیم به اجتماع خودمان در افغانستان، ده سال بعد، از هر ده نفر آدم تحصیل کرده دو تایشان بیزنس خوانده اند و یکی شان علوم سیاسی! آدم هایی که جامعه برایشان شغلی سراغ ندارد و خودشان هم با توجه به مدرکشان لیسانس و فوق لیسانس و دکترا به کمتر قانع نیستند ویا کسانی هستند که روحیه شان به رشته ای که انتخاب نکرده اند، همخوانی ندارد.

تکنسین نداریم...دامپزشک نداریم... معلم مهد کودک نداریم...پرستار خوب نداریم... کارگر خوب نداریم... کشاورز خوب نداریم...

کاش یاد بچه ها بدهیم هر رشته و شغلی در جای خودش محترم است. یک معلم مهد کودک موفق -در همین غرب کابل که من زندگی می کنم یک مهدکودک خوب و استاندارد وجود ندارد- بهتر است از یک دکترای علوم سیاسی که نمی داند جایگاهش در این اجتماع کجاست. اگر مساله منزلت اجتماعی و تمکن مالی هم باشد، آن معلم مهد می تواند! بیشتر احترام کسب کند و پول دربیاورد- تجربه این را ثابت کرده!

وقتی ارزش های جامعه ای بر اساس شغل افراد آن یک جامعه، استوار می شود درگیری فردی واجتماعی ایجاد می کند.وقتی جامعه برای یک دکتر بیشتر احترام قایل می شود تا یک پرستار... وقتی یک اینجینر بیشتر از یک کشاورز احترام کسب می کند... کسی که پشت میز می نشیند بیشتر قابل احترام است تا کسی که کار یدی انجام می دهد...کسی دلش نمی خواهد پرستار یا کشاورز شود و این در طولانی مدت جامعه را به سمت بیکاری پنهان، معضلات اجتماعی و روانی هدایت می کند. بدون این که حتی دلیل مشخصی برایش بشناسد.

در کشورهایی که به پیشرفت درست اجتماعی دست پیدا کرده اند، هیچ شغلی سخیف نیست. همانقدر که یک پزشک متخصص مورد احترام هست، یک پلیس ترافیک مورد احترام قرار می گیرد ویک کارگر ساختمانی!

خانواده های دور وبر ما تمام منابع روانی ومالی شان را سر دانشگاه رفتن فرزندانشان، به کار گرفته اند. این که در این دانشگاه هایی که مثل قارچ سبز می شوند و مثل یک کارخانه، آدم مدرک دار مدعی، بیرون می دهند . بدون این که واقعا چیزی از زندگی واقعی و ارزش های اجتماعی یاد این آدم ها داده باشد، کوچکترین نگرانی ایجاد نمی کند. هر کدامشان فکر می کنند اگر یک لیسانس زیر بغلشان زدند- مهم نیست چه رشته ای باشد- کار و شان اجتماعی شان تظمین شده است.

راهش این است که این سوال را در وجود شان نهادینه کنیم:

من چه استعداد و توانایی از نظر روانی و جسمی  دارم؟

آیا توان شش سال پزشکی خواندن را دارم؟

آیا رشته ای که قبول شده ام را دوست دارم؟

دوست دارم با فکرم کار کنم یا با دستانم؟

آیا توانایی کار بدنی و یا فکری سخت را دارم؟

آیا من که آدم دورنگرا یا برون گرایی هستم می توانم در رشته و شغل آینده ام موفق باشم؟

چه چیزی در شغل آینده ام اهمیت دارد؟ میزان درامد؟ موقعیت اجتماعی وشهرت؟ بی دردسر وساده؟ پر سر وصدا و در ارتباط با آدم های مختلف؟

برخی ارزش های جامعه وحی منزل نیست. ما آدم ها آنها را می سازیم و در آن گرفتار می شویم! گاهی باید برخی ارزش ها را شکست ویا لااقل قبل از پذیرفتن آن، با علامت سوال با آنها روبرو شویم!

من این روزها

صبح چشم که باز می کنم نور خورشید خانم مستقیم توی چشم هایم هست. چشم بند یادگار پری را برمی دارم و می بندم به چشم هایم. پتوی یکنفره را بغل می کنم و سر می خورم روی نمد کنار تخت! دو سه ساعتی زندگی در خواب و بیداری جریان دارد...

بعد که کاملا بیدار می شوم. آهسته آهسته بدون هیچ عجله ای که در ده سال اخیر سابقه نداشته- چون ده سال است که بدون توقف یا سر کار رفته ام ، یا سر کلاس- به کوه ها سلام می کنم و می روم سراغ چای صبح!

اینجا از منزل سوم هیچ چیزی دیدنی تر از کوه هایی نیست که هر هفته رنگ عوض می کنند و آسمانی که بی اغراق هر دقیقه، ابرها منظره ای تازه پدید می آورند. از گرد و خاک کابل خبری نیست و تمام پنجره ها را هم که باز می گذاریم تا یک هفته بعد، گرد گیری بی گردگیری...

از خانه خوشحال خان خیلی بهتر است و هر کسی می بیند، حسزتش را می خورد... مخصوصا حیاط رو به کوه و ارامشش!

کتاب جدی نمی خوانم... فیلم جدی نمی بینم... سریال های کره ای وهالیوودی در پیت می بینم و وبلاگ خوانی می کنم.

آشپزی می کنم و نگران سبزیجات و میوه های داخل یخچال می شوم که مبادا خراب شوند...گوشت فریز می کنم ... زندگی!

پ ن: این عیش دیری نخواهد پایید و من برمی گردم به وبلاگ نویسی... به سر کلاس... سر کار...
پ ن 2: پرده های اتاق خواب را نصب کردند، احتیاجی به چشم بند نیست!

سفر

به جدول پروازها نگاه کردم. خبری از پرواز من نبود. پنج ساعت به پروازم مانده بود و من در یکی از آرام ترین کشورهای دنیا و در یکی از بهترین پایتخت های اروپا بودم و پنج ساعت وقت داشتم. داشتم از استکهلم به بارسلونا پرواز می کردم و قرار بود یکی از زیباترین و قدیمی ترین شهرهای اروپا را ببینم.

نه دلهره ای و نه هیجانی... مثل دختربچه ای که گم شده باشد اما راه خانه اش را مطمین است که می تواند پیدا کند.

یک لحظه فکر کردم می توانم بروم و پرواز بعدی به کابل را بگیرم. سفر کاری ام تمام شده بود ومن می خواستم بروم اسپانیا وایتالیا را هم ببینم. دو میزبان نازنین هم داشتم، اما ...

روی مبل گرد زیبایی نشسته بودم و به وصله ناجور خودم با آن فضا نگاه می کردم - خودم فکر می کردم که وصله ناجوری هستم. به آدم هایی که می توانستم یک موجود بی اهمیت و یا قابل مطالعه باشم برایشان. موجودی که از امنیت و آرامش گریزان است.

پسرک جوانی آمد و کنارم نشست. قیافه خسته و داغانی داشت. یک ساک سفری کهنه داشت. چند دقیقه بعد دو تا پلیس آمدند سراغش و پرسیدند که مقصدت کجاست؟

یکی از پلیس ها که حرف می زد دستش به باتوم کمرش بود و هر حرکت پسرک را می پایید. پسرک نقشه درب و داغانی را از جیبش بیرون آورد و سعی می کرد جایی را روی نقشه نشان بدهد. نترسیده بود وکاری هم نمی کرد.

پلیس خم شد و صورتش را پایین تر از صورت پسر نگه داشت و از او خواست با او برود. من کمی تیاتر خوانده ام و می دانم این حرکت پلیس- نگه داشتن صورت و هیکلش پایین تر از صورت و هیکل پسرک- یعنی : من هیچ تهدیدی متوجه ات نمی کنم. من این جا هستم تا به تو کمک کنم. اگر از تو می پرسم که مقصدت کجاست و مدارکت را می خواهم برای این است که به تو کمک کنم!

کسی جمع نشد. کسی نگاه نکرد.. من درست روی صندلی کناری نشسته بودم و پاسپورت و بلیتم را در دسترس نگه داشته بودم تا ثابت کنم که مهاجر غیر قانونی نیستم -چقدر ما جهان سومی ها وصله ناجوری می شویم در آن مواقع -... کسی نپرسید... برای کسی مهم نبود!

***

بارسلونا که رسیدم، برنامه ونیز را کنسل کردم و بلیط برگشتم را جلو انداختم.

یک هفته بعد کابل بودم...شهرماجراها و مصیبت های فردی و جمعی!

چرا دانشگاه امریکایی افغانستان را دوست می دارم؟

روزی که در درایو عمومی شبکه، نقشه توسعه دانشگاه رو دیدم. از ابعاد خیال بافی بنیان گذارها در کشوری مثل افغانستان حیرت کردم. از اینکه جزیی از آن بودم به خودم بالیدم. از اینکه یکی از بهترین ها بودم!

بعدتر کارکردن در آنجا فرسایشی شده بود. یک مشت آدمی که فقط بلد بودند انگلیسی حرف بزنند و به بقیه زور بگویند. خسته شدم. رفتم. مریم هم قبل از من رفته بود.

بعدتر شنیدم همه مشکل سازها اخراج شدند و یا مجبور به استعفا شدند. با وجود همه این ها بیشترین چیزی که در زندگی حرفه ای ام تا حالا یاد گرفته ام مدیون سیستم و آدم های آنجا هستم و بیشترین تنش ها و لذت ها را هم آنجا تجربه کردم.

هفته پیش دوباره رفتم.

از اول ورود تا لحظه خروج- بگو سه ساعت- فکم از لبخند زدن و سلام و علیک با آدم ها کج شده بود. جوان هایی که بزرگ شده بودند. دخترهایی که ازدواج کرده بودند و فسیل هایی که همان طور سابق مانده بودند.

دیروز کریس گفت: می دونم یک روزی اینجا بودی! بخش مالی! و با لبخند به بچه ها گفت: هر کسی مشکل حساب و کتاب دارد با ایشان حرف بزند. 

باعث افتخارم بود که جدیدترها هم می شناختندم. من هنوز در آن فضا حضور داشتم!
امروز دومین گروه دانشجویان فارغ می شوند -پارسال اولین گروه فارغ شدند- و من هم یک دعوت نامه دارم. می روم همکارهای قدیمی را ببینم و به دانشجوهای دوست فارغ، تبریک بگویم.
برای من دانشگاه امریکایی افغانستان یک نمونه موفق از همه کارهایی ست که قرار بود در افغانستان در این ده سال انجام شود و باعث افتخارم هست که جزیی از آن بوده ام!

سفر

دوباره خود نوزده ساله سال اول دانشگاه شده بودم. بدون گذشته متفاوت، بدون تصویری از آینده. هیچ کس نبود. آدم های زندگیم رفته بودند و من بعد از سال ها واقعا تنها بودم.

در خیابان های چند صد ساله بارسلونا قدم می زدم. از خیابان های ناشناس می گذشتم و روی نیمکت های غریبه کلیسا می نشستم و با کنجکاوی به پنجره های مشبک و رنگارنگ کلیساها چشم می دوختم. 

آدم ها را تماشا می کردم و عجله ای برای هیچ کاری نداشتم.

گلابی ام را روی نیمکت سنگی کوچه ای قدیمی گاز می زدم و به خانم فروشنده ای نگاه می کردم که: گذشته داشت و آینده داشت و هزار فکر وخیال دیگر.

خود نوزده ساله ام را باز آوردم!